Leki przeciwdepresyjne a upały – na co zwrócić uwagę latem?

Materiał przygotowano na podstawie wykładu i wypowiedzi prof. Marcina Siwka poświęconych bezpieczeństwu farmakoterapii przeciwdepresyjnej w okresie wysokich temperatur. Tekst stanowi opracowanie najważniejszych zagadnień poruszonych podczas wykładu i ma charakter informacyjny.

 

Wysokie temperatury mogą nasilać niektóre działania niepożądane leków przeciwdepresyjnych. Szczególne znaczenie ma ich wpływ na pocenie się, termoregulację oraz gospodarkę wodno-elektrolitową. Dlatego latem warto wiedzieć, które objawy mogą być związane nie tylko z samym upałem, ale również z przyjmowanym leczeniem.

 

Nadmierna potliwość – ważny problem podczas upałów

Jednym z częstszych działań niepożądanych części leków przeciwdepresyjnych jest nadmierne pocenie się (nadpotliwość). Wysoka temperatura może dodatkowo nasilać ten problem.

Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• SSRI, czyli selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny – m.in. sertralinę, fluoksetynę, paroksetynę, escitalopram i citalopram,
• SNRI, czyli inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny – przede wszystkim wenlafaksynę i duloksetynę.

W praktyce oznacza to, że osoba, która w normalnych warunkach dobrze toleruje lek, podczas upałów może zauważyć znacznie większą potliwość, uczucie gorąca czy szybsze pojawianie się osłabienia.

Co może być sygnałem ostrzegawczym?

Niepokój powinno wzbudzić zwłaszcza pojawienie się:

• bardzo nasilonego pocenia się, wyraźnie większego niż zwykle,
• silnego pragnienia,
• bólu lub zawrotów głowy,
• osłabienia,
• nudności,
• skurczów mięśni,
• uczucia kołatania serca,
• zawrotów głowy przy wstawaniu,
• problemów z koncentracją lub wyraźnej senności.

Takie objawy mogą wskazywać na odwodnienie, przegrzanie albo zaburzenia elektrolitowe. Nie zawsze można je jednak łatwo odróżnić od działań niepożądanych samego leku.

Niektóre leki mogą działać odwrotnie – ograniczać pocenie

Szczególnej uwagi wymagają również trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD), takie jak amitryptylina czy klomipramina.

W ich przypadku problemem może być zmniejszenie wydzielania potu. To istotne podczas upałów, ponieważ pocenie jest jednym z podstawowych mechanizmów chłodzenia organizmu. Ograniczenie pocenia może więc utrudniać oddawanie ciepła i zwiększać ryzyko przegrzania.

Dlatego u Pacjenta przyjmującego TLPD szczególnie ważne jest obserwowanie, czy podczas upału organizm prawidłowo reaguje na wysoką temperaturę.

Brak pocenia się w sytuacji, gdy jest bardzo gorąco i organizm powinien się chłodzić, jest objawem alarmowym.

Które leki wiążą się z mniejszym ryzykiem nadmiernej potliwości?

Ryzyko nadmiernego pocenia nie jest takie samo dla wszystkich leków przeciwdepresyjnych.

W praktyce klinicznej za leki, które mogą powodować mniej problemów z nadpotliwością niż część SSRI i SNRI, uważa się m.in. mirtazapinę, trazodon czy bupropion. Nie oznacza to jednak, że nie mogą powodować pocenia ani innych działań niepożądanych.

Wybór leku zawsze zależy od indywidualnej sytuacji Pacjenta – rodzaju objawów, chorób współistniejących, innych przyjmowanych leków oraz wcześniejszej odpowiedzi na leczenie.

Dlatego upał sam w sobie nie jest wskazaniem do zmiany leku przeciwdepresyjnego. Jeżeli nadpotliwość staje się uciążliwa, warto omówić ją z lekarzem.

Co zrobić, jeśli lek powoduje nadpotliwość?

Jeżeli nadmierne pocenie pojawiło się po rozpoczęciu leczenia lub wyraźnie nasila się w czasie upałów, lekarz może rozważyć kilka strategii:

• modyfikację dawki,
• zmianę pory przyjmowania leku,
• zmianę leku na preparat o innym profilu działań niepożądanych,
• leczenie samej nadpotliwości.

Nie należy jednak samodzielnie zmniejszać dawki ani odstawiać leku przeciwdepresyjnego.

Hiponatremia – nie tylko kwestia odwodnienia

Drugim ważnym problemem podczas upałów są zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, w szczególności hiponatremia, czyli obniżenie stężenia sodu we krwi.

Ryzyko hiponatremii jest związane m.in. ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych. W analizach porównujących poszczególne grupy najwyższe częstości tego powikłania obserwowano dla SNRI i SSRI, natomiast niższe dla mirtazapiny i trazodonu. Żaden lek przeciwdepresyjny nie może być jednak uznany za całkowicie pozbawiony tego ryzyka.

Ryzyko może być większe m.in. u osób starszych oraz u Pacjentów przyjmujących jednocześnie leki moczopędne.

Dlaczego upały mają tutaj znaczenie?

Podczas wysokich temperatur tracimy wodę i elektrolity wraz z potem. Jednocześnie osoba źle się czująca może próbować bardzo intensywnie uzupełniać płyny.

Dlatego nie należy kierować się zasadą „im więcej wody, tym lepiej”. W przypadku niektórych pacjentów nadmierne przyjmowanie samej wody może dodatkowo zaburzać stężenie sodu.

Objawy hiponatremii mogą być niespecyficzne i nie muszą pojawić się od razu. Mogą obejmować:

• ból głowy,
• nudności i wymioty,
• osłabienie,
• zaburzenia koncentracji,
• senność,
• splątanie,
• zaburzenia równowagi.

W ciężkich przypadkach mogą wystąpić drgawki i zaburzenia świadomości.

Ważne: objawy hiponatremii mogą przypominać odwodnienie, wyczerpanie cieplne lub działania niepożądane leku. Przy nasilonych lub nietypowych objawach potrzebna jest ocena medyczna, a nie próba samodzielnego „leczenia” ich kolejnymi litrami wody.

Co zrobić podczas upałów?

Osoba przyjmująca leki przeciwdepresyjne powinna przede wszystkim:

1. Obserwować reakcję organizmu na wysoką temperaturę.
   Jeżeli pojawia się nietypowo nasilone pocenie, zawroty głowy, osłabienie lub problemy z koncentracją, warto przerwać ekspozycję na ciepło i schłodzić organizm.
2. Unikać długiego przebywania w pełnym słońcu i intensywnego wysiłku w największym upale.
3. Dbać o odpowiednie przyjmowanie płynów, ale bez przesadnego spożywania samej wody.
4. Zwracać uwagę na inne przyjmowane leki.
   Ryzyko związane z upałem może się sumować. Dotyczy to m.in. leków moczopędnych, części leków kardiologicznych, leków przeciwpsychotycznych czy litu. Niektóre z nich zwiększają utratę płynów, inne zaburzają pocenie lub termoregulację.
5. Nie odstawiać samodzielnie leków przeciwdepresyjnych.

 

Kiedy trzeba pilnie szukać pomocy?

Szczególnie niepokojące są:

• zaburzenia świadomości lub wyraźne splątanie,
• omdlenie,
• drgawki,
• bardzo wysoka temperatura ciała,
• znaczne osłabienie i niemożność normalnego funkcjonowania,
• nasilające się wymioty lub inne objawy uniemożliwiające przyjmowanie płynów.

Mogą to być objawy poważnego przegrzania organizmu lub zaburzeń elektrolitowych i wymagają pilnej oceny medycznej.

Najważniejsze informacje w skrócie

SSRI i SNRI → częściej problemem może być nadmierne pocenie i utrata płynów.

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne → mogą ograniczać pocenie, przez co organizm może mieć większy problem z oddawaniem ciepła.

SSRI i SNRI → należą również do grup leków przeciwdepresyjnych, przy których zwraca się szczególną uwagę na ryzyko hiponatremii.

Mirtazapina i trazodon → w dostępnych danych wiążą się z niższym ryzykiem hiponatremii niż SSRI i SNRI, ale nie oznacza to całkowitego braku ryzyka.

Każdy lek → należy oceniać w kontekście całej farmakoterapii, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz warunków pogodowych.

Najważniejsza zasada: nie odstawiaj ani nie zmieniaj samodzielnie leczenia przeciwdepresyjnego z powodu upałów. Jeżeli lek powoduje nasilone pocenie, nietolerancję wysokiej temperatury albo pojawiają się niepokojące objawy, warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

 

• Nie każde dziecko, które nie chce chodzić do szkoły, jest „niegrzeczne” lub „nie chce się uczyć”.
• Nowa osoba w Zespole
• Aktualizacja informacji dotyczących incydentu bezpieczeństwa w systemie MyDr
• Nowa osoba w Zespole
• UWAGA: Incydent cyberbezpieczeństwa dotyczący systemów firmy MyDr.pl
• Leki przeciwdepresyjne a upały – na co zwrócić uwagę latem?
• Kompetencje społeczne – supermoc dla młodzieży na co dzień!