Jak przyjmować leki, żeby naprawdę działały? Kilka ważnych zasad, o których warto pamiętać

Jak przyjmować leki, żeby naprawdę działały? Kilka ważnych zasad, o których warto pamiętać

Codzienne przyjmowanie leków to część życia wielu osób – zarówno w przypadku leczenia chorób przewlekłych, jak i krótkotrwałych kuracji. Często skupiamy się na samej dawce i nazwie leku, zapominając, że równie ważne są czas przyjęcia, sposób zażywania oraz to, co jemy i pijemy. Dlatego warto przyjrzeć się szczegółom.

Dlaczego ważne jest przyjmowanie leków o stałej porze i w odpowiedni sposób?

W leczeniu psychiatrycznym bardzo duże znaczenie ma regularność — zarówno w dawkowaniu leków, jak i w przestrzeganiu zaleceń dotyczących pory ich przyjmowania. Substancje psychotropowe oddziałują na układ nerwowy, a ich skuteczność i bezpieczeństwo mogą zależeć od tego, kiedy i jak są stosowane. Nasze ciało funkcjonuje w rytmie dobowym (tzw. zegar biologiczny), a wahania hormonów, enzymów i temperatury ciała wpływają na to, jak lek się wchłania i działa.

Stała pora — dlaczego to takie ważne?

Wiele leków psychiatrycznych osiąga pełne działanie dopiero po kilku dniach lub tygodniach regularnego przyjmowania. Przykładem są leki przeciwdepresyjne, takie jak sertralina czy escitalopram — ich działanie stabilizuje się zwykle po 2–4 tygodniach, ale tylko pod warunkiem systematycznego stosowania. Pomijanie dawek może prowadzić do pogorszenia samopoczucia, nawrotu objawów (nazywanych wówczas objawami „z odbicia”), a w niektórych przypadkach nawet do wystąpienia objawów dyskontynuacyjnych (np. zawrotów głowy, lęku czy bezsenności)

Niektóre leki, jak kwetiapina lub olanzapina, mogą działać uspokajająco, dlatego zwykle przyjmuje się je wieczorem. Inne, jak bupropion lub wenlafaksyna, lepiej przyjmować rano z uwagi na aktywizujące działanie. Stała pora podania pomaga także utrzymać stałe stężenie leku we krwi, co przekłada się na większą skuteczność i mniejsze ryzyko działań niepożądanych.

Leki a posiłki

Niektóre leki psychiatryczne lepiej wchłaniają się w obecności pokarmu, inne należy przyjmować na czczo. Na przykład lamotrygina może powodować nudności, które są mniej nasilone, gdy lek zażyje się po jedzeniu. Z kolei lit — stosowany m.in. w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej — wymaga stałego poziomu sodu i odpowiedniego nawodnienia, dlatego zalecenia dietetyczne są tutaj szczególnie ważne. Niezastosowanie się do nich może zwiększyć ryzyko działań niepożądanych.

Suplementy i preparaty ziołowe – natura też może szkodzić

Warto informować lekarza o wszystkich stosowanych preparatach — także o suplementach diety, „naturalnych” ziołach czy olejkach. Niektóre z nich wchodzą w interakcje z lekami psychiatrycznymi i mogą zaburzać ich działanie.

• Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum), stosowany np. na „poprawę nastroju”, może osłabiać działanie leków przeciwdepresyjnych i przeciwlękowych, a także zwiększać ryzyko działań niepożądanych, w tym zespołu serotoninowego – wysoce niebezpiecznego powikłania.
• Ashwagandha (Withania somnifera) może nasilać działanie uspokajające leków przeciwlękowych lub nasennych, ale też wpływać na funkcje tarczycy, co ma znaczenie przy stosowaniu niektórych leków stabilizujących nastrój.
• Kannabidiol (CBD) może wchodzić w interakcje z lekami metabolizowanymi przez wątrobę (m.in. niektórymi neuroleptykami, przeciwpadaczkowymi i przeciwdepresyjnymi), a także wpływać na senność i koncentrację.

Nie przerywaj leczenia na własną rękę

Decyzję o zmianie dawki lub zakończeniu leczenia powinien podejmować wyłącznie lekarz. Nagłe odstawienie niektórych leków — jak np. wenlafaksyny, paroksetyny czy benzodiazepin — może wywołać objawy odstawienne, a niekiedy także pogorszenie stanu psychicznego. W razie trudności z systematycznym stosowaniem leków warto omówić to podczas wizyty — są dostępne sposoby, które mogą pomóc w ułatwieniu tego procesu.

Bibliografia:

1. Polskie Towarzystwo Psychiatryczne – Rekomendacje 2021–2023.
2. Preskorn SH. Clinically relevant pharmacology of selective serotonin reuptake inhibitors. An overview with emphasis on pharmacokinetics and effects on oxidative drug metabolism. Clin Pharmacokinet. 1997;32 Suppl 1:1–21.
3. Müller MJ, Wetzel H. The influence of food on the bioavailability of psychotropic drugs. Pharmacopsychiatry. 1998;31(5):159–169.
4. Izzo AA, Ernst E. Interactions between herbal medicines and prescribed drugs: an updated systematic review. Drugs. 2009;69(13):1777–1798.
5. Grimsley SR, Jann MW. Paroxetine, sertraline, and fluoxetine: new selective serotonin reuptake inhibitors. Clin Pharm. 1992;11(11):930–957.

• Depresja w ciąży i depresja poporodowa
• Łagodne zaburzenia poznawcze a choroba Alzheimera
• Zespół Dziecka Potrząsanego (Shaken Baby Syndrome – SBS)
• Zabieg bariatryczny – wyzwanie dla otyłego Pacjenta, dietetyka i psychologa
• Movember – zadbaj o zdrowie mężczyzn
• Korzystanie z urządzeń elektronicznych przed snem
• Szanowni Pacjenci, oto kilka zasad, które mamy nadzieję, ułatwią Państwu i nam funkcjonowanie.